Een ongewenst vreemdelinge

Selma Engel-Wijnberg is overleden, de laatste Nederlandse overlevende van Sobibór. In 2010 was ze heel even in Nederland. Tijdens een herdenking in voormalig kamp Westerbork bood toenmalig minister Klink haar namens de Nederlandse regering oprechte excuses en een lintje aan. Wat was er gebeurd?

Selma was de enige nog levende Nederlandse vrouw die het Poolse vernietigingskamp Sobibor overleefde. Maar na de oorlog wachtte haar, zoals zoveel joden, geen warm welkom in Nederland. Selma was net getrouwd met de Poolse jood Chaim Engel, die ze in Sobibor had leren kennen. Dat maakte haar volgens de Nederlandse vreemdelingenpolitie tot een Poolse, en aldus een ongewenst vreemdelinge. Selma en haar man dreigden te worden uitgezet. Ze vertrokken verbitterd naar Israël en later naar de Verenigde Staten, waar Selma nu al meer dan vijftig jaar woont. Haar man Chaim overleed in 2003.

Nu was ze dus even terug. Selma liet na afloop van de herdenking weten dat de excuses, 65 jaar na dato, te laat kwamen. Eén zin bleef ze als een mantra herhalen: “Ik kan nog altijd niet geloven dat er in Nederland zoveel joden zijn vermoord, hoe was dat toch mogelijk?”

Dat is inderdaad de hamvraag, want na de oorlog bleek Nederland het hoogste percentage vermoorde joden te hebben van heel West-Europa: 75 procent. Selma’s kleindochter, die ook bij de herdenking aanwezig was, gaf indirect het antwoord op de vraag hoe zoiets toch mogelijk was. Het excuus en het lintje leidden volgens haar de aandacht af van waar het werkelijk over zou moeten gaan: de Nederlandse medewerking tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de deportaties. Maar daarvoor bood Klink geen excuses aan. Dat is vreemd, want de ondergedoken Selma werd bijvoorbeeld niet door Duitse soldaten opgepakt. Vier Nederlandse politieagenten arresteerden haar en droegen haar over aan de SD, de Sicherheitsdienst. Toeval? Nee, Selma was geen uitzondering. De meeste Nederlandse overheidsdienaren voerden tijdens de bezetting plichtsgetrouw alle verordeningen uit. Ze waren het verlengstuk van de bezetter. Ook al ging het niet altijd van harte: ambtenaren van het bevolkingsregister stelden in opdracht van de Duitsers de lijsten samen met daarop de adressen van joden, Nederlandse politieagenten gingen vervolgens op pad.

En nu dus oprechte excuses en een lintje van de Nederlandse regering. Vanwege de wijze waarop Selma ná de oorlog in Nederland is behandeld. Ná de oorlog…

Scroll naar top