Een lift met placebo-knop

Zomaar een vraag. Waarom zit in elke lift altijd een knop die de liftdeuren doet sluiten? Het is een vreemde knop. Ik vertrouw ‘m niet. Druk erop en de ene keer sluiten de deuren direct, maar een andere keer mag je rustig een seconde of tien wachten. En druk je er niet op, sluiten de liftdeuren ook. Hoe kan dat? Waar zit de logica?

Op zo’n moment denk ik altijd als vanzelf aan vroeger, toen ik nog een klein jochie was. Wanneer mijn vader en ik in de auto voor een spoorwegovergang wachtten, zette hij altijd de ventilator aan. Ik wist niet beter of dat blazende geluid zorgde ervoor dat de trein sneller kwam. Zoiets leek me logisch. We wachtten voor de spoorwegovergang, mijn vader schoof een schuifknopje naar rechts en hopla, daar kwam de trein. Soms meteen, soms moest je even wachten, maar hij kwam altijd. Zo bedotte ik mezelf, zonder het te weten.

Maar nu láten we ons bedotten, want met de knop die zogenaamd liftdeuren doet sluiten, is het niet anders. Het is een ‘placebo-knop’. Hij werkt niet, maar zit er louter en alleen om de gebruiker van de lift het gevoel te geven dat hij invloed kan uitoefenen op het moment waarop de liftdeur weer sluit. Op een knopje drukken, mensen doen dat vol overgave. Eindelijk macht! Sommigen drukken meerdere keren, anderen houden de knop secondenlang ingedrukt. Of ze drukken nog een keer, terwijl de persoon voor hen er net op heeft gedrukt.

Raar hoe de menselijke psyche werkt. Plaats ergens een knopje dat enkel en alleen een ledlampje laat branden wanneer je erop drukt, en iedereen is tevreden. Placebo is niet voor niets Latijn voor ‘ik zal behagen’, want voor wie het niet weet: een placebo is eigenlijk een nepmedicijn. Een geneesmiddel zonder werkzame stoffen, maar omdat de patiënt heilig gelooft in de werking ervan, werkt het vaak ook. Hoe dat kan? Niemand die het weet.

Mocht u nu liftmonteur zijn en denken ‘Koelman, domme gans, die knop heeft wel degelijk een functie’, laat dan de volgende zin goed tot u doordringen: in de geneeskunde wordt het placebo-effect alleen maar sterker wanneer ook de arts heilig in het nepmedicijn gelooft.